Get Adobe Flash player

Clocks ساعت

شنبه, ۲۲ سبتامبر ۲۰۱۸
شنبه, ۳۱ شهریور ۱۳۹۷
شنبه, ۱۱ مُحرم ۱۴۴۰

Calendar جنتری

سبتامبر 2018
دسچپجشی
12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930

Who's Online مهمانان آنلاین

ما 119 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

غازی امان الله خان

اولین لویه جرگه در زمان امان الله خان

اولین لویه جرگه در زمان امان الله خان

جشن حکومت شاهی محمد ظاهرشاه

جشن زمان شهید سردارمحمد داؤد خان

شهید سردار محمد داود خان

dawd S

1919 شاه امان الله خان شاه افغانستان

شاه امان الله خان شاه افغانستان 1919

(1957) محمد ظاهرشاه در ماسکو

(1957) محمد ظاهرشاه در ماسکو

نمای تاریخ تصویری فغانستان

Afghanistan Hestori 200

نمای تاریخ تصویری فغانستان

د اسټراليا اوښبه افغانان

Afghan Austerlia 1 200

د اسټراليا اوښبه افغانان

مرحوم مدیر صاحب الدین

sahebdin

مرحوم مدیر صاحب الدین

بنیاد خیریه پیمان

Paiman Charity Foundation 2017 200 TUM

بنیاد خیریه پیمان
Paiman Charity Foundation
www.paimanfoundation.com

ویب سایت جدید ولایت لوگر

خطاطي نستعليق آنلاين

logo ass

کمپیوتر سرویس

آموزش حج وعمره همراه با عکس

تانجانت بورد پښتو

ویب سایت جدید ولایت لوگر

رئیس جمهور محبوب ما محترم داکتر محمد اشرف غنی احمدزی

د پښتو ژبی نوی فونتونه

دپښتو درسونه کتاب

د رياضي لومړی کتاب ـ تر ۹ ټولګي

د ریاضی دوهم کتاب

Math Book GCSE 2 200

دریاضی دریم کتاب

مرحوم تورن جنرال نصرالله خلیل

محمد ابن عبدالوهاب عربی

کمپیوتر سرویس

دو روز پي در پي

du ruze paidarpai

انجمن کلتوری افغانها در سویدن

آموزش نماز برای کودکان

کتابخانۀ دانشنامۀ افغان

Map of Country نقشه کشورها

نعت عالم شوقی

Naat Alem 200

مسجد آنلاین

www.kodakan.se

kodakan afghan 200

Afghanistan افغانستان

imagescak6d4un 200

بازی اطفال با گل

blommor aa

تظاهرات گستردۀ افغانها مقابل سفارت امریکا

اختره ته راغلۍ

Akhtara 200

آشپزخانه کوچک من

All Video Share - Gallery

Home خانه

پشتو نویسی سعید شینواری

پشتو نویسی سعید شینواری

مصطفی «عمرزی»

Pashto Shinwari 400مرحوم سراج الدین سعید (شینواری) از نویسنده گان و روشنفکران روزگاران اعلی حضرت شاه امان الله، اعلی حضرت شاه محمد نادرخان و اعلی حضرت شاه محمد ظاهر (رح) است. من در کتاب «چهار یادواره» که شروحی در مورد بزرگان فرهنگی خانواده ام است، در فصل «گمشده ای در ورای فراموشی ها» در مورد جد مادری ام، سراج الدین سعید، به تفصیل نوشته ام. در آن کوشش (کتاب چهار یادواره)، بازخوانی حیات و کارنامه ی چهار فرهنگی افغان، مجال وارد شدن به جزییات فرهنگی را گرفته بود. برای رعایت عادت نگارش و خوانش زنده گی نامه های داستانی، ناگزیر شدم تشریح و توضیح مشخصات و خصوصیات نگارش را در حد معرفی نمونه ها تلخیص کنم.

 متاسفانه بر اثر شرایط و ضایعاتی که در چهل سال اخیر تحمیل شدند، فرصت های زیادی هدر رفتند که می توانستند در حد استادان فرهنگی، روی جزییات فرهنگیانی بپیچند که در کسوت اعضای خانواده ی من، دوستان و نزدیکان ادیب و نویسنده، بسیار داشتند. در تماس هایی با استاد حبیب الله رفیع و استاد مجاور احمد زیار، از این که شهید محمد جان فنا (کاکایم) و مرحوم سراج الدین سعید (جد مادری ام)، هریک از دوستان نزیک استاد رفیع و استاد زیار بودند، به یافت آگاهی هایی نیز افزودند که این بزرگان به من یادآوری کردند.

پوهاند استاد مجاور احمد زیار، از مفاخر علمی، نه فقط کشور، بل به سطح منطقه، از بزرگ ترین زبان شناسان است. استاد زیار پس از آشنایی با من، در نوبت هایی که      زنده گی نامه ی مرحوم سعید را در دنیای مجازی افغانان منتشر کرده بودم و در فرصت هایی که در دفتر دانش صاحب، شرف ملاقات با ایشان را یافتم، در کنار تعریف دوستی اش از جد مادری ام، او را نویسنده ی توانا در نگارش نثر و داستان هایی پشتو عنوان کرد.

چنان چه در کتاب «چهار یادواره» در فصل «گمشده ای در ورای فراموشی ها» آورده ام، بر اثر شرایط، نمونه هایی کوچکی از نوشته های جد مادری ام را به دست آوردم که قطره ای از دریای زحمات آن مرحوم در زبان دری و به ویژه زبان ملی پشتو اند.

مرحوم سعید با آغاز نهضت جدید زبان ملی پشتو که پس از رسمیت این زبان فضا و نوای دیگری بخشیده بود، بسیار سعی می کند با آفرینش های متنوع و ترجمه، رونق ادبی نو، زبان پشتو را در حد کاربرد عام و زبان مورد نیاز، غنی سازد.

 در دهه ی 40 میلادی، بزرگان زیادی از فرهنگیان پشتون با توجه به عنصر مورد استفاده، می کوشند با خلق آثار، بیشتر در عرصه های مطبوعات و رسانه ها، توجه جامعه ی پشتون ها را جلب کنند. در واقع برآورد نیاز های فرهنگی مردم، اصل مشی ای بود که مرحوم سعید نیز می کوشید در جمع سایر ادبا، با ازیاد آثار زبان پشتو، زایش و آفرینش، زبان کهن پشتو را که حتی در سیطره ی 5 قرن تاریخ پُر شکوه پشتون ها از هند تا آمو و از کشمیر تا اصفهان در حد مصرف قومی- محیطی باقی مانده بود، از این حصار درآورند.

مرحوم سراج الدین سعید شینواری در جمع فرهنگیان پشتون از نویسنده گانی شمرده می شود که رویکرد آنان برای فضاسازی بیشتر، به شرایط نیز اتکا داشت.

بر اثر تقدس ادبیات کلاسیک، هنوز رنگ و بوی سنتی گرایی از زبان های دری و پشتوی ما پیداست. تاریخی بودن و سنگینی اوزان آثار خلق شده ی پشتو، همانند زبان دری با شئونات و مهارت هایی که از تداخل و خلط چندزبانه بودن، توانایی هایی شگرف نویسنده گان و شاعران را آشکار می کردند، جزو اصالت های محترم شناخته می شوند، اما ماهیت آفریده های کلاسیک که حول حیات شاهان، شاهزاده گان، معشوق، باده و تغزل می چرخید با گذشت اعصار، بیشتر به عصاره ای می ماند که با شناخت معنی در آن ها، امروزه جزو کوچک فضای بزرگ و باز اجتماعی شناخته می شوند.

مرحوم سراج الدین سعید با تحریک نهضت ادبی پشتو، جزو نویسنده گان متعلق به روزگار خودش است. رویکرد آنان برای خلق آثار، در کنار تعمیم مفاهیم فرهنگ و زبان پشتو، اصلاح ناهنجاری را غایه و هدف قرار می دهد. ورود به اجتماعی که باید روی پاشنه ی ارزش های خودش بچرخد، ناگزیر با این تامل به همراه بود تا نویسنده گانی چون مرحوم سعید، وارد اجتماع شوند و در صلاح روشنگری، فلاح مردمانی را بیابند که در رئوس مملکت دخیل بودند، اما در اجتماعات بزرگ، بر اثر ناداری ها و عوامل تاریخی ناشی از تعدی استعمار، زنده گی و حیات خوش نداشتند.  

زلمى که سړى؟

په دغه نږدي ورځوکى د يوه ملګرى کره ميلمه وم، هلته نور ملګرى هم وو. يو له هغو ځنى پخوا تر روغبړه په ګل و  ګلزارو پيل کاوه او ځان ىى له ما مرور وښايه. په زړه کى لږ څه خړ غوندى شوم. ما ويل هسى نه چه دې ورور ته کومه پېښه نه وى ورپېښه او زه ترې خبر نه يم. خو چه تپوس مى ځنى وکه، راته وې ويل: ښه دا تا ولى زما د مقالې په هکله څه ونه ليکل؟ الله اکبر! دا زموږ هغه ښاغلى او پوه ځلمى دى چه تر هرچانه مو زياته تمه ورته وه. څومره انسانيت، څومره خودخواه؟! تاسى و وايى دا نو څه ګناه ده چه سړى به پرې له يار اۤشنانه مروريږى او ګرموى به يې؟

ښه هغه کوم کار دى چه يواځى په زلمو پورى اړه لرى او نور ځنى معاف دى؟ زلمى چاته وويل شى؟ د زلمو د پوهى د پاره  کوم معيار شته او که په تشو خبرو سړي د ځلميتوب د مرتبى پوړوته رسى؟ بيا خو دا ويل په کار دى چه د زلمو د تخصيص وجه څه ده؟! او داسى خلکو ته چه له هغو ځنى د لويو لويو او د ښو اعمالو تمه کيږى، زلمى ووايو ښه دى که سړى؟ ... زمونږ درست ځلميان (د دې ملګرو په تعبير) په شمار لس تنه نه دى او چه بيا دى هغه د خودخواهۍ او خودپرستۍ په چپو کى لاهو دى او نوره تمه ترې نه نشى ... زمونږ ځلميان پخوا تر هرڅه خپله هوسايى، ښه لويى ماڼۍ، غټ منصبونه غواړى او پرته له دې، کومه اۤرزو او بل کوم نصب العين نه لرى. دوى وايى: زه له هغه بډى خور حاکم او رشوتى ميرزانه په څه کم يم چه هغه دى هوسا او بداې وي، چړچى دى کوى او زه دى کور په کرايه مومم؟ د هغه کور دى د قالينونه ډک وى او زما دى تغرى هم نه وى. زه پخپله چه د ځلمو د پښو خاورى هم نه يم، تسل په دغه رنځ، رنځور او په دغه غم غمجن يم، څوک چه سرګروى حتماًَ ترينه تمه شى، وايم خبرى مى بى پيسو نه کولى.

قالينى ماڼۍ او نور تجملى ژوند خو څه ضرورى امر نه دى او نه هغه سړى په قالينو، په ماڼۍ او په باغچو سړى کيږى، او نه دى په ساده ژوندون د سړيتوب د معيار نه راتېتيږې؛ چه زلمى مو داسى وى، نور به مو لاڅه وى؟ اصلى خبره داده چه پښتنو انسانى او اخلاقى ژوند ته شاکړى او د خودغرضۍ په لومه کى داسى نښتى او د غفلت په درانه خوب داسى ويده دى چه د اسرافيل په شپېلۍ به هم راپا نه څى. هو! پښتانه د خپلو شخصى منافعو او اغراضو ليواله دى، هغوى ته پرته د شخصى منافعو، نور څه ضرورى او انسانى حاجات نه ښکارى. يوه ګاوندى کړه به يې مړى،      بى کفنه پروت وى، د ده به پرې زړه نه پخېږى او د خپلو چړچونه به لاس نه اخلى. يو خوار به د ‌ظالم د متروکو لاندى چغى وهى، همدردى خو ورسره نه لرى، خاندى په هم نور پورى. هغه قاميت چه (يوم يفرالمرء من ...) هغه دلته دى پلار له زويه، زوى له موره بېزار دى؛ د ورور پر ورور څه نه لوريږى، لوى کمکى ته بډې وهلى ځامن د اۤبا د مرګ په تمه ناست دى او ميراث ته يې د هغه سترګى نيولي، هر يوه بل ته نيت بد کړى؛ په غم يى خوشحالېږى، خوشحالى يى د ځان غم ګڼى. د يوه قام چه اخلاقى ميعار دومره تيت او عواطف يى د صفر درجى ته راکښته شوى وى، د هغو زاړه زلميان، ټول يو شانته بى درده او بى احساسه وې. زلمى به په علم تر ارسطو لا اوچت شى، خو اخلاقى معيار به يى هغه قومى معيار وى. ځه! دا مو واټکلوله چه د تعليم په وجه د سړو په اخلاقو کى بدلتيا راځى خو په يوه هيواد کى چه ښوونکى يى ناقص وى، هم ځان او هم بل غلوى، کتابونه غلط کښل کېږى او بيا هم هغسى غلط بهر ته راوځى او خپريږى؛ نو بيا هلته      زده کړه په څه حاصله شوه  او د پوهانو په نسبى ډول، عامو وګړوته هر يو بوعلى دى خو له بده مرغه، پرهغو د فردى اغراضو سلطه زياته ده. يو خو له دې کبله چه دوى هر يو بوعليان دى، بل له دې وجهى نه چه خودغرضى په کى قومى مميزه ده، نو زما په  خيال، ځلميان زمونږ د قومى درد او عمومى رنځ، دواکيږى نه. مونږ ته مازى سړى په کار دى، داسى سړي چه زړه يى په ګوګل کى تشه د غوښو بوټۍ نه وى، بلکه د بشپړ درد او احساس خاوند وى؛ د قام په خوږ، خوږ شى، د نورو غم خپل غم وبولى، د يتيم او د کنډى پر حال متاثر شى، د وږو بر بنډ و حال دى وژړوى او خپله مرسته ځنى و نه سپموى؛ د يوه ورور مال ته يى سترګى نه وى نيولى، رخه په کى لږه، ايثار په کى زيات وى؛ هيواد خپله شخصى خونه و نه ګنى او دغسى چه دخپلى خونى د خپل انګړ سينګارته يى مينه او توجه وى، د مينى زينت او سينګار ته هم هڅه ولرى؛ دايى هيڅکله خوا خاطر ته رانه شى چه زه کوډله نه لرم او هغه بل لويه ماڼۍ، هرته باغچه لرى، کور کى يى قيمتى قالينونه غوړيدلى دى، زه ولى اړ او هغه څله هوسا دى؟ دى بايد د ورور هوساىى خپله اۤرامى وګڼى او د هغه جګى ماڼۍ د وطن  د تجمل او تمدن سټه وبولى. هو! مونږ ته له هرڅه نه زيات، سړى په کار دى؛ سړى په تش تعليم نه سړى کيږى، بلکه بايده دى د چسنى د لوښى په شان څو پېړۍ پرې تيرى شى چه د قومى اخلاقو خټه ښه سره واغيږى او بيايى خميره کاندى. د يوه قام  د تطور د پاره، لږ تر لږه درې څلور سوه کاله په کار دى. زمونږ ژوند لا تراوسه پشړ قبايلى ژوند دى. د قبايلى ژوند نتيجه، اختلاف اميال اذواق تخالف استعدادات دى. يوه پلا خو دا په کار دى چه قام د قبايلى ژوند د کندونه راووځى، سره راټول شى، يو تر بله خوښى سره وکاندى، وروسته له هغه بيا يو قومى عامل او قوى سلطه په کار ده چه يى قهراًَ يوه نصب العين ته ورڅيرمه کاندى او د يوه ښه او عام تعليم او تبليغ په وجه له هغه نه قومى او ملى نصب العين جوړ کاندى. سړى هله سړى کيږى چه له مادى او فردى خواهشاتونه مجرد شى، خپل ځان هيرکاندى او خپل ځانى اميال او غوښتنى په قومى ضرورياتو پورى وتړى؛ که يوه دکاندار پر حلالو منافعو قناعت وکاوه او په تله کى يې ډندى ونه وهله، که يوه پوليس پرته له خپلى وظيفى، نور زور زياتى و نه که، که يوه ميرزا د عارض کار په نن او صبا، دوې مياشتى و نه ځنډاوه، که يوه مامور د څو پيسو د پاره  له دوو سوو ميليونه لرى خلک د باقياتو په پلمه، دفتر تا راونه بلل، که يوه مدير خپله وظيفه څرنګه چه ده ته ورسپارله شوې ده، تر سره ورسوله، که يوه حاکم د روپيو په تمه د ظالم خوا و نه نيوله او حکم يې سم د عدالته سره نافذ کړ، که يوه ليکوال يوه مقاله شل ځايه خرڅه نکړه او بيايې پر سلو نورو احسان ونه اچاوه، که يوه دوا خرڅونکى د نسخې قيمتى او اساسى جزء و نه سپماوه او بيايې د هغه جزء قيمت يو پر دوه وانه خيست، که يوه داکتر د خودفروشى او لويۍ په وجه د رنځورداره سره بده وضعه ونه کوله او فيس يې تر مقرره اندازى زيات وانه خيست او بيايې زيات پر فيس د دواخانونه کميشن ونه غوښت، که يوه اۤشنا پرخپل دسترخوان راغونډ شوى اۤشنايان پر خپله ‌مدحه مجبوره نه کړل، هغه سړى او د وطن شاه زلمى دى.

در تخلیق «جوان یا مرد؟»، رسالت اجتماعی نویسنده آشکار است. عزت نفس، از         واژه گان معنایی این نوشته شمرده می شود. عام شدن نویسنده گی با اجتماعی بودن مرتبط است. نیاز ها برای تبیین ضروریات، فاصله ی نثر نو پشتو از گزاره هایی ست که تقریباً تا سلطنت اعلی حضرت شهید حبیب الله خان، همچنان در بند اسلوب و شیوه های کهن، محیطی فراتر از شاه، دربار، علما، معشوق و تغزل نداشتند.

 هرچند سیاسی بودن با نگارش نبرد ها و تاثیرات تقابل کشور های بزرگ، آفریده های دری و پشتوی قرن نوزده را متنوع می سازند، اما تا ورود به قرن بیست، به ویژه تا زمان امارت سراج الملت و دین، بیشترینه کهنه می مانند.

در نمونه های دیگر نثر مرحوم سعید، نثر پشتو، از روش معمول گذشته بسیار فاصله گرفته است. هرچند آرایش کلام و بیان با امثال و حکم، اشعار، وجیزه ها و ابزار ادبی نثر فنی، پشتونویسی را نیز آراسته اند، اما صراحت بیان برای تبیین آشکارایی محرز می کند که نثر پشتو با نهضت رسمیت این زبان، در چهارچوب دستور زبان، نوگرایی هایی که بیشتر متاثر از ترجمه ی آثار از زبان های ترکی، فرانسوی، اردو و انگلیسی بودند، قالبی ست که مرحوم سعید از کاربران خوب آن به شمار می رود.

پر کومه خوا؟

د ورځى وروستۍ سلګى وې، لمر په پرېوتو و د افق له لورى تورى لوخړى مخ په زور راروانى وې؛ تا به وې د غم طوفان يا د څپليو ماتو زړونو تاو او د خوارو بيوزلو ساړه او سېلى دى چه د اور په دود له اۤسمانه راکوزيږى څو د ظلم کور ميرات کړى او د نادزدو خونه وسيزى. شپه د غضب په تورو جامو کى سوکه سوه رانژدې کيده، کاڼى او بوټى، غرونه، هرڅه چه په مخه ورتلل، هغه يې ټول له څلمى پوپنا  کول.

په دغه تياره ماښام، توره تر وږمى کښى دوه پښتانه د مزله په لورى روان وو، لاره ورکه ، لودن معلوم نه وو؛ خو دوى پښې سپکى کړى وې، ګړندى ګړندى مخ په وړاندى تلل. دا تکړه ځوانان له هيڅ شى نه، نه ويريدل؛ تياره، ځوړ، پيچومې، يوهم د هغوى د ارادې مخه نه نيوله.

هغوى ته د هغوى د پښو لاندى مځکه هم په نظر نه ورتله او دا تکړه ځلمى هغسى په ډاډه زړونو مخکښى تلل او د څه پروايې نکول. هغوى مزله ته د رسيدو ډير ليواله وو. د هغوى تصميم پوخ او اراده يې ټينګه وه. چاچي د ارادې وزرونه د قصد په فضا کښى خواره کړل، هغه ته سم، غر، لوړه، ژوره، ټول يوشانته دى.

  • مونږ پرکومه خوا درومو؟
  • نه يم خپر چه پر کومى ... خو ډيل نه ښايى ځنډ په کار نه دى. لاره سخته، شپه تياره ده، قصد نامعلوم او مزل لرى دى.
  • شپه به څومره اوښتې وى؟ پار کومه ګړۍ ده؟
  • پوهېږم نه ... هر څه رانه ورک دى. د خيال اۤس ګوډ د فکر وزرونه مات دى... مانه څه مه پوښته!
  • لکه چه شپه مو غلطه کړې؟ تر وخته د وخته راولاړ شوى يو ...
  • نو ښه شوه لږ به دمه شوه ... چه د سحر سترګه راوخته که خير وى په خپله لار به ځو.

( خبره خو دا وه چه دې مسافرو، ورځ ټوله په خوب تيره کړې وه؛ خو چه بيا شپه شوه، راويښ شول، سترګى يې وموښلې او سم د مزله په لورى روان شول.)

  • د ناستى نه ولاړه تر ولاړى لاره ښه ده.
  • چه لاره نه ښکارى چرى او پرکومه به ځو؟
  • ځو ... اۤخر ...
  • چرته او ځرنګه ...؟
  • زما خيال دى چه دې غره نه ور اۤخوا ودانى ده، کلى دى، خلق دى، جماتونه دى، لمونځونه کيږى ...
  • ستا ښه ورته پام نه دى شوى ... دا مځکى غر خورا جګ، بى حده لوړ دى؛ د خيال کجير به سره له لويو وزرونو ترېنه وانه وړى.
  • د ناراسته کلى سړيه! دا هم خبره ده؟
  • ځه داته يې د راست د کلى ... نو ځې به څرنګه؟
  • وار مه خطا کوه ... مه ترې ويريږه ... چه يوځل ورسيدو بيا په ګورې ... نو ځه مخکى کېږه!
  • ته ولى نه د مخه کيږې؟
  • لا پى شاپى ته، ته ولى د مخه کوې ما ...؟
  • دا دى زه د مخه کيږم، خو ګړندى ګړندى په ما پسى رادرومه.
  • په تاپسى؟ ستا په بابا پسى زه کله نه يم تللى! په تا پسى به څرنګه ځم ...؟
  • چه وايم مخکى شه، مخکى کيږى نه؛ چه بيا وايم په ما پسى رادرومه، په غصه کيږې ...
  • ولى نو زه پښتون درته ښکارم نه؟
  • پښتون خو هم دا نه يى چه نه خپله کوې، نه د بل منې ...
  • ولى به د چا منم ...؟
  • نو ځه مخکى کيږه ...
  • زه خو دومره کمعقل نه يم چه په دې توره شپه به ستا د وړاندى درومم ...
  • ښه وايه! کوو به نو څه؟
  • کوو به دا چه ته به مخکى مخکى ځى، زه به هم درومم؛ ته به ماته د سره وايى نه چه په ما پسى راځه ...! زما خپل واک، خپل مى اختيار دى؛ زما پويه د هر چانه زياته ده ...
  • چه څه دى خوښه دى، هغه کوه او د چا اوره مه!
  • که خوښه زما وى، نو وايم چه لږ شېبه به کښېنو، دمه به وکړو، بيا به په رڼا کى ...
  • ما ته کښيناستل ښه نه ښکارى؛ ګورې نه ...
  • او! د کمعقلى ... او ... په دې تياره کى د ړوند په شانى چيرته!؟ کوم خواته روان يې؟ پام کوه چيرته کندى ته مو راتاو نکړې ...!
  • ګوره خبرى به سمى کوې!
  • ما خو نور څه نه دى ويلى؛ هسې خو له مى خطا شوه؛ ځان ته مى قار راغى...
  • زه وايم چرته پړانګ راباندى پېښ نسى او دا نيمګړى ژوند مو ابنه نه کا.
  • ته ګڼى پښتون نه يى ...؟
  • په پښتو کښى د هرچانه ښه پښتون يم، خو تش لاس به څوک څه کا؟
  • چه د غسې ده، بسم ...
  • ملګريه! څه خو وايه چه د مزله اوږد ساعت پرې لنډ کړو.
  • د وږى کيډى پارسى په همدا ته وايې .
  • په غصه کيږه مه! مونږ او تاسى ټول د وږى ګيډى پارسى وايو.
  • وايم به نو څه؟
  • د زړې زمانې کيسې، نکلونه؛ نور اۤخوا دېخوا ګپ شپ ...
  • په دغه ګړى ... په دغه د ليونو په شانى د شپې مزل، هرڅه رانه هير کړى.
  • دا خو وايه چه کلى ته ورسيدو، د چا کره به ورننو ځو، په چا به يې اړوو؟
  • خبره د رسيدو ده چه يوه پلا ورسيدو، نور به هرڅه اۤسانه شى؛ خو ګوره ...!
  • وايه! څه دى؟
  • خير، خير ...
  • ګوره! هاغه ... هغه کس خواته ... لږ پسى نور ځير شه!
  • هو! که خير وى، کلى ته ...
  • دا د ور نغرى دى ... وينې! لمبې يې کله سستى، کله تيزى شى.
  • بنايى ...
  • ستا څه خيال دى چه پر هغه به څه باندى وى؟ څه پخېږى؟
  • کټو، به باندى وى. د لاندى به يې اورى به کټو يى به غوښى وى؛ د تاوده نغن شګور به يې د څنګه سره پروت وى (مسکى شو) او ما و تا ته په انتظار کاږى. لويه ځوانه! پيره، مدد، هله ګړندى شه.
  • که په کټو کښى نرۍ وريجى وى؟
  • زما د پولاوسره دومره نه لګى؛ توده غلمينه ډوډى، د غوښى پستې بوټى، د هر پولاو خوښ دى چه د ښو کوتړۍ وريجو څخه وى.
  • که غوښه ډوډۍ وه، ته به يې نو نه خورې.
  • که پولاوو، ځکه به رانه ونه کړې.
  • ستا ...
  • څه ... لاحوله باالله ... اوس ... اوس به دى.
  • غلى شه! ګنى بوساړه به درنه جوړه کړم.
  • ښه! دا ته؟
  • هو! دا زه.

                                           ***

 ملګرى دواړه پښتنى غيرتى ځلميان وو؛ د يوه بل سپورى ستنى يې نه شوې زغملاى... منګولى يې سره ښخى کړې، جوړ ګذارونه وشول، سرونه مات شول، کالى و شليدل چه بيايى وروسته کاته او رخو د نغرى نه ... د زاړه قبر هډو کى وو چه به بارانه رابسيره شوى وو؛ د ظالم هډوکى وو چه د دوزخ په اور ورتيدل!

در داستان «به کدام سو؟»، انتباهی بودن از مفاهیم کلاسیک نیز استخراج می شود. روایات و داستان های بی شماری در ادب و فرهنگ دری و پشتو، روی پایه های اخلاقی استوار اند. آن چه در داستان «به کدام سو؟» جلب توجه می کند، انتقال مفاهیم سنتی جامعه، اما در قالب بیان نو است. این دو لازم و ملزوم در سالیانی که در فضای باز اجتماعی شدن، به مفهوم همه گانی شدن، زمینه ی تبارز استعداد های زیادی را به وجود آورده بود، به گونه ای حد فاصل از گذشته هایی ست که یکی با ماهیت سنتی و دیگری با صورت حال نو، بینابین، آفریده هایی را معرفی می کنند که از سنت گرایی های خوانش هویت و اصالت، رو به سوی گستره ی عام و ملی آورده اند.

پشتونویسی مرحوم سعید با بهره وری از هنجاری های اجتماعی، اما انتباه را با مفاهیم سنتی نیز تشریح می کند. در آن سال ها، هنوز ذهنیت و تلقینات فرهنگی که پایه های دینی نیز داشتند، نویسنده گان افغان را بر اساس باور های اخلاقی مقید نگه می داشتند که همپا با کاروان ترقی جهانی، هویت و باور های فرهنگی- قومی را ارج بگذارند. در این بینش، هرچند تنقید، لازمه ی صراحت نمی شود، اما چنان چه در داستان «به کدام سو؟» خواندیم، فشار مضاعف، روان نویسنده را خراش می دهد. او از سلوکی در عذاب است که می بیند، هنجار های اجتماعی شیب زنده گی، می توانند مردم را از عواطف انسانی نیز دور کنند. ناگزیری، عامل اثرگذار است، بنابراین، احتیاج می تواند از عاطفه بکاهد، اما کوشش سعید در داستان «به کدام سو؟»، عطف توجه به این حقیقت است که عناصر متکرر اثرگذار در داستان (موتیف ها)، انسان هایند.

زړه ته

ترڅو به د خپلى هوا او هوس دپاره، دومره مشکلات زغمې؟

ته! هو ته! په ياد لرې؟ هغه خاطرات، هغه ورځى او شپې، هغه خواږه اۤشنايان، هغه د لطف او نزاکت او شوخى مجلسونه. افسوس چه ولاړل، تير شول او تيريږى. يقين لرم چه ته هغه له ياده نشې ويستلى؛ ځکه هغه ستا په ژوند پورى پوره اړه لرى...

اى زما زړه! پوهيږم چه تلوسې او اوميدونه لرې او د خپلو پريشانيو له لاسه، ځوريږى.

اى زما د ځان ملګرى! اى د عشق مرکزه! هغه عشق چه تا د خلکو ځخه پټ ساتلو، فاش او رسوا شو؛ ځکه چه ستا د عشق بهترين داستان د ريکارټ (تيپ ريکاردر) په ضمن کښې ثبت شو او د موسيقى په دفتر کښى وليکل شو.

هو! ستا د ژوند خاطرې د کتاب د پاڼو په مخ او د ريکارټ په ضمن کښى وساتل شوې؛ لوستونکى به يى اورى او پوهيږى به چه دا داستان د زړه عواطف او ملکوتې الهامات دى.

دا د وطن، ملک، قام او قبيله، او د ملت د نهضت او پرمختګ دپاره، اوميدونه او هيلى دى. دا د هغه ارمانونو معراج دى کوم چه د ډبرو انتظارونو څخه وروسته په لاس راغلى دى.

اى زما  ګرانه زړه! اوس، هو! اوس عهد و کړه چه د ځان او د خلکو د خدمت دپاره، د مينى، محبت او عشق جذبى ته ادامه ورکړې، تر څو هغه مخ کښې تللى قافلى ته په ډير زور او قوت سره ځان ورورسوې.

«برای قلب»، آخرین نمونه ی نثر پشتوی مرحوم سراج الدین سعید، در این نگارش است. برداشت من از چند نمونه ی نوشته های جد مادری ام، اما بیشتر به ماهیت برمی گردد. رواج نگارش های نو پشتو از آغازی حکایت می کنند که زبان پشتو را با حد فاصل از انحنا و خلط گذشته، به انواع مشخص و تعریف شده می کشاند. آفریده هایی که مشحون از تاملات اجتماعی و انتباهی اند؛ در حالی که روی نثر نو منتقل می شوند، پشتو نویسی مرحوم سعید را در کلاس ساختاری معرفی می کنند که از نثر نو، نثری که برای تفهیم عامه از ادبیات غرب وارد می شود، متاثر است، اما ماهیتاً درگیر مسایلی می ماند که از صناعات متداخل زبان ها آراسته می شود و غایه ی آن اجتماعی ست که مرحوم سعید و سایر منورین افغان در آن سال ها می کوشیدند هدفمندانه رسالت روشنفکری و روشنگری های خویش را انجام دهند.

یادآوری:

چهار سال پس از انتشار کتاب «چهار یادواره» (1393)، که فصلی در آن به زنده گی مرحوم سعید اختصاص دارد (گمشده ای در ورای فراموشی ها) این اثر نایاب است و نیاز به تجدید چاپ دارد.

شرح تصاویر:

سه تصویر مرحوم سعید، جلد کتاب «چهار یادواره» و تصویر دسته جمعی در دفتر اسد دانش. از راست به چپ: من (مصطفی عمرزی)، دانش صاحب، پوهاند صاحب زیار، یک دوست فرهنگی (متاسفانه اسمش را فراموش کرده ام) و سپین سهار.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

بیرق ملی افغانستان

afghanistan

image 006 image 006 image 006

ساینس ، طب و معلومات علمی

حقیقت در یوتیوب

youtube

الحاج محمد شاه پيمان

salim abed paiman 200

جنتری یا تقویم سال ۱۳۹۷

Jantari Afghani 1397 200

!آدرس و شماره های تماس تمامی سفارتخانه ها مقیم کابل

په پيښور کښي د ضا خېل په مدرسه

آشپزی افغانی

dast pukht afghani 180

آشپزی افغانی و غذا های لذیز افغانی

تاریخی، سیاسی، فرهنګی ، کلتوری او اجتماعی کتابونه

تلویزیون آشنا

daritvplayer

نماز ستون دین

Namaz Ston Din 1 200

د آشنا تلویزیون وروستی خپرونه

player240

مرحوم داکتر عزیزالله لودین

dr. azizullah lodin 200

ښاغلۍ محمد رسول باوری

bawari 200

استاد شاه محمود محمود

Ustad Shah Mahmood Mahmood 200

د ارګ تاریخچه

باغ بابر

پښتانه اصلاً څوک دي ؟

فال حافظ

hafez copy

سه هزار سال دروغ درتاریخ ایران

Tamuli Dar Bonyan Jalyat 200

!بیستمین سالروز پیروزی مجاهدین بر همه مبارک باد

ننگرهار مشاعره

پرویز شگیوال

Saraji Atal سراجی اتل

سمیع الله تړون

Rates widget

Currency Converter

شعر پښتو

برنج گل لاله

loga

شرکت حسابداری الیاس

Elias S

ښاغلی سمیع الله تړون

Samiullah Taron 200

ښاغلی سنګر مل عارفزی

ویدیو کلپ کارتون برای اطفال خورد سال

Statistics

سیستم عامل
FreeBSD
پی اچ پی
7.1.21
MySQLi
5.7.23-log
زمان
08:47
ذخیره ساز
فعال شده
Gzip
غیر فعال
کاربران
1
مطالب
1102
نمایش تعداد مطالب
676062

اخبار جدید

تاریخچه مختصر بچه سقاو

Login Form

Copyright © 2017. All Rights Reserved www.haqiqat.se حقیقت

Innehållsansvarig: Mohammad Shah Paiman, 073- 939 46 22 - e-post: abed_salim@hotmail.com www.haqiqat.se All Rights Reserved.