Home خانه

سرنوشت گالري ملي افغانستان

سرنوشت گالري ملي افغانستان

نوشته ی محمد اسماعیل یون
برگردان از پشتو به دری: مصطفی عمرزی

National gallery of Afghanistan 400یادآوری:
اين یادداشت در شماره هاي 39- 40 نشريه ي «وفا» (6 عقرب 1374ش)، با نام مستعار «نيازي»، منتشر شده است.
گالري ملي در ماه ثور سال 1362 شمسی، گشايش يافته است. در مراسم گشايش گالري، دوصد اثر هنري و تاريخي از ولايت كندهار، موزيم كابل و كاخ سلطنتي گردآوری شده و براي نمايش، گذاشته شده بودند.
گالری ملی در تعميري در آسمايي وات که در اصل ملكيت غلام نبي خان چرخي بود و  بعداً مربوط وزارت اطلاعات و كلتور مي شود، موقعیت دارد. باوجود اين كه اين تعمير براي نگه داري و نمايش مناسب نبود، ولي بازهم برای نمایش آثاری، مطرح شده است.

 در طول فعاليت های دوازده ساله ی گالري ملي، هر سال به اساس طرح و بودجه، آثار هنرمندان معاصر كشور خريداري مي شدند. در اين ميان 596 اثر نقاشي، مينیاتوري، تجسمی و ظريفه خريداري شده و تحويل گالري ملي شده بودند. بخش بيشتر اين آثار از استاد غلام محمد ميمنه گي، استاد عبدالغفور برشنا، استاد عبدالعزيز، استاد غوث الدين، استاد يوسف كهزاد، استاد عطايي، استاد خير محمد ياري، استاد كريم، استاد قربان علي عزيزي و دیگران بود.

گالري ملی در مدت بيش از يك دهه، هر سال، ده هزار بيننده داشت و فرهنگ های تاريخي و نو افغان ها را تمثيل مي كرد. وقتی تنظیم های جهادی در سال 1371 شمسی، وارد كابل شدند، مسوولان حقوقي و فرهنگي وزارت اطلاعات و كلتور، اميدوار بودند كه همه چيز محفوظ خواهند ماند، اما مسوولان امنيتي و اکثراً افراد جهادي مسلح، همانند طوفان تند پخش شده و ديوار هاي گالري را به لرزه در آوردند. وقتی افراد مسلح، تمام ابزار و وسایل گرانبهاي وزارت، مانند قالين ها، فرش ها و موتر ها را چپاول كردند، هراس  نابودي گالري ملي، بيشتر شد.

به تاريخ 23 ماه سنبله ي سال 1371 شمسی، چهار تابلوي استاد غوث الدين و هنرمندان دیگر از سوي افراد مسلح به سرقت رفتند. به ادارات دولتي آگاهي داده شد كه این عمل را نگهبانان گالري انجام داده اند و در آينده نيز این نگرانی وجود دارد؛ اما آن ها بي تفاوت ماندند و راجع به تحفظ گالري، هيچ تصمیمی نگرفتند؛ برعکس به دستور رييس اداري آن زمان وزارت اطلاعات و كلتور و به وساطت مدير مغازه ي كوپوني، در 4   سنبله ي سال 1371ش، بيش از سي موتر ذغال سنگ را در محوطه ي گالري ملي می اندازند. اين عمل باعث می شود تا آثار گالری ملی جمع آوری نشده و از انتقال آن ها به جا های مصئون، خودداری شود. بعضی آثار زيبا و ناياب گالري با گرد های سياه ذغال آلوده شدند. تعمير و لوازم گالري، همانند سياهي ذغال، سياه می شوند. اين عمل، تمام فرهنگيان و فرهنگ پروران كشور را متاثر کرد. آنان بی تفاوتی مدیر اداری وزارت اطلاعات و کلتور را نكوهش می کنند. گفته مي شود كه عمل یاد شده، به عمد صورت گرفته بود. مسوولان تنظیمی، آثار گالري ملی را به نام «بت ها»، ياد مي كردند.

در پنجم ثورت سال 1372ش، سه اثر ديگر گالی و از سوی افراد امنیتی، به غارت رفتند. با اين عمل نیز مسوولان وزارت، خموشي اختيار کرده و هیچ گونه تدبير مشخصی نمی گیرند تا تحفظ گالری، بیشتر شود.

در سيزدهم ثور سال 1373ش، بيست و شش اثر هنري- نقاشي گالري از سوي نگهبانان امنيتي دزدي شدند. اين عمل، زيان غیر قابل جبرانی بود که بر گالری ملی وارد می شود؛ اما مقامات بُلندپايه و ادارات پيوسته به وزارت اطلاعات و كلتور، هيچ توجهي نمی کنند. وقتی هراس نابودي كامل گالري، قلب ها را جریحه دار کرد، به کمک بعضی و از آن جمله با تلاش های رییس هنر وزارت اطلاعات و كلتور، 692 اثر تاريخي گالري ملي از تعمير اصلي به تعمير وزارت، انتقال داده می شوند، اما تعمير گالري، همچنان در دست افراد مسلح قرار دارد. آشكار نيست تا چه زماني در آن  جا، باقی خواهند ماند. در بخش هایی که در گذشته، محل آثار ظريف و زيبا بودند، تشناب يا آشپزخانه درست كرده اند. با گذشت زمان، ممكن قسمت های خالی تعمير، فرو ريزند.

اشیایی که از گالري ملي به تعمير وزارت، آورده شده اند، مصئون نيستند. شايعاتی وجود دارند كه در تعمير وزارت نیز آثاری از سوي بعضی مسوولان، دزدي شده اند. شاید اين پروسه ادامه یابد!